هزارمردان

سرزمین باستانی و قدیمی هزارمردان که همچنان در مورد تاریخ و سرگذشت آن اطلاعات جامعی در دست نمی باشد. هزارمردان سرزمینی است که از حیث وجود خارجی هر چند ناشناخته نیست، لیکن از ماهیت درونی آن به علت عدم کاوش های دقیق باستان شناسی ابهامات چندی وجود دارد.

هزارمردان از لحاظ جغرافیایی در یک فرسنگی جنوب ریشهر قرار دارد. از غرب به سواحل خلیج فارس واز شرق به تپه های(کوه)"کزی" ختم می شودوجنوب آن نیز هلیله قرار دارد. هزارمردان بخشی از سرزمین باستانی و عظیم بیدشهر است. همانطور که در لابه لای کتب تاریخی بوشهر به وضوح مشاهده می کنیم؛ ریشهر و بیدشهر(بیشهر) مرکز تمدن سرزمین ابوشهر بوده اند. هر کدام از دو منطقه خود دارای یک پایگاه نظامی جداگانه هستند. پایگاه نظامی ریشهری ها تل پی تل (بی تل) و مرکز نظامی بیشهری ها هم همین منطقه هزارمردان است. بنابراین هزارمردان یک سرزمین............. از بیدشهر نبوده است. امروز اکثر مردم بر این باورند که هزارمردان آغاز سرزمین کنونی هلیله است، این گمان به نظر اشتباه می آید.

اولاً ؛ ریشهر و قلعه آن خود دارای پایگاه نظامی جداگانه ای هستند، یعنی هزارمردان مخصوص سرزمین بیدشهر است. و اینک گفته می شود هزارمردان ازآن محافظت می کردند، نیز حدس اشتباهی است. ثانیاً ؛ سیاست دولت ساسانیان مبنی بر حفظ اهمیت در مرزهای ایران با اعراب وجود چنین نیروهای را درمنطقه بیدشهر، ما را به یقین وا می دارد که قبل از پیدایش هزارمردان زندگی در آنجا وجود داشته است. ثالثاً ؛ کشفیات باستان شناسی ثابت می کند که قبل از هزارمردان در شمال بیدشهر می زیسته است.

در مورد دلیل سوم و کشفیات باستان شناسی کمی توضیحات لازم است.

در اینکه هزارمردان متعلق به دوره ساسانیان است یقین کافی وجود دارد و این نکته در اغلب کتب تاریخی بوشهر قید شده است .

دکتر سید جعفر حمیدی در کتاب استان زیبای بوشهر در وصف هزارمردان چنین می گوید: «پی و شالوده های سنگچین، آثار کوچه ها و خیابان های قدیمی عریض و طویل در چهار سمت وجود دارد که نشان از یک نقشه ایلامی یا ساسانی می دهد». بدون شک این کشفیات متعلق به بیدشهر است که زندگی در آن جریان داشته است. اما......... در طول تاریخ و آثا مکتوب توجه چندانی به بیدشهر نشده است ، کلیه کشفیات به هزارمردان تعلق گرفته است. و در اینجا "دکتر حمیدی" به درستی نامی از ایلام می آورد.

هر چند در ادامه مطلب جناب آقای حمیدی؛ متأسفانه تاریخ تشکیل آن را بطور اشتباه قید می کند ،وی می گوید: مسکوکات مسی ریز و درشت پیدا شده در این محل ، مربوط به بعد از اسلام است و از همین اصل در کتاب نهضت ابو سعید گناوه ای می گوید: علت نامگذاری هزارمردان، وجود هزار مرد جنگی جهت محافظت از قلعه ریشهر بوده، که این نظر نشأت گرفته از منقولات بین مردم است.

حال ایشان احتمالاً تعداد زیادی سکه پیدا شده متعلق به دوران خسرو انوشیروان ساسانی را که در شمال هلیله امروزی کشف شده نادیده گرفته است.

با این حساب تاریخ پیدایش هزارمردان بی گمان دوره ساسانی است؛ هرچند قبل از آن تمدن بیدشهر جریان داشته است.در رد نظریه دکتر حمیدی علاوه بر این می توان گفت که آخرین تحقیقات باستان شناسی که در سال 1382 به طور مختصری صورت گرفت ، وجود سرزمین و تمدنی قبل از دوره ساسانی را مسجل ساخت، هر چند که متأسفانه این تحقیقات ابعاد گسترده تری به خود نگرفت.

 نشریه هسته جوان بیشهر- شماره دوم - سال ۱۳۸۷